SMS reklama yangi qoidalari: 1-noyabr 2026 dan biznes nima qiladi

2026-yil 1-noyabrdan O‘zbekistonda SMS reklama yangi qoidalari kuchga kiradi: aksiya haqidagi SMS endi faqat mijozning roziligi bilan yuboriladi, kechqurun va tunda esa reklama qo‘ng‘iroqlari va xabarlari umuman taqiqlanadi. Bu maqolada qarorda aniq nima yozilganini, bu do‘kon, klinika yoki o‘quv markazi uchun nimani anglatishini va bir haftada qanday tayyorlanishni bosqichma-bosqich ko‘rib chiqamiz.

Bu maqola yuridik maslahat emas. Biz qaror matnini oddiy tilda tushuntiramiz. Murakkab holatlarda yurist bilan maslahatlashing.

Qarorda aniq nima yozilgan

Yangi talablar Prezidentning 2026-yil 15-iyuldagi PQ-265-son qarorida belgilangan (lex.uz). Qarorning 11-bandiga ko‘ra, 2026-yil 1-noyabrdan:

Bu yangilikni Kun.uz ham batafsil yozgan (Kun.uz). Jarima miqdori qarorda ko‘rsatilmagan — u amaldagi qonunchilik bo‘yicha belgilanadi.

E’tibor bering: qarorning 12-bandida muddatli to‘lov, nasiya va kredit reklamasi uchun ham yangi talablar rejalashtirilgan (ustama va yakuniy narxni ko‘rsatish). Lekin ular alohida normativ hujjat bilan kuchga kiradi, shuning uchun bu maqolada faqat SMS va qo‘ng‘iroqlar haqida gaplashamiz.

Bu sizning biznesingizga qanday ta’sir qiladi

Ko‘p bizneslar uchun SMS — eski mijozlarni qaytarishning eng arzon usuli edi. Kassada raqam yig‘iladi, keyin bayramda hammaga «–20% chegirma» yuboriladi. Endi bu sxema o‘zgaradi.

Kimga eng ko‘p ta’sir qiladi:

• Do‘konlar (mebel, kiyim, maishiy texnika) — kassada yig‘ilgan baza bo‘yicha aksiya yuboradiganlar.
• Klinika va stomatologiyalar — profilaktik ko‘rikka chaqiruvchi SMS va qo‘ng‘iroqlar.
• O‘quv markazlari va avtomaktablar — yangi guruh haqida eslatmalar.
• Restoranlar va yetkazib berish xizmatlari — kechki aksiyalar. Ular uchun 18:00 dan keyingi taqiq ayniqsa sezilarli.
• Kol-markazlar — sovuq qo‘ng‘iroq bilan sotuvchilar. Ish kunining eng «issiq» kechki soatlari yopiladi.

Nima o‘zgarmaydi (bizning tushunishimiz): qaror reklama haqida. Buyurtma holati, tasdiqlash kodi, qabulga yozilganlikni eslatish kabi xizmat xabarlari reklama emas. Lekin xizmat xabari ichiga «bugun yana –10%» deb qo‘shsangiz, u reklamaga aylanadi. Shuning uchun xizmat va reklama xabarlarini aralashtirmang.

1-qadam: mijozlar bazasini tekshiring

Birinchi savol: sizdagi raqamlar egalari reklama olishga rozilik berganmi? Ko‘pincha javob — «bilmaymiz».

Bazangizni uch guruhga bo‘ling:

1. Rozilik aniq bor — mijoz formada «aksiyalar haqida xabar olishga roziman» belgisini qo‘ygan yoki shartnomada alohida band bilan imzolagan.
2. Rozilik noma’lum — raqam kassada, qo‘ng‘iroqda yoki eski Excel faylda yig‘ilgan, rozilik haqida yozuv yo‘q.
3. Rad etgan — «menga boshqa yozmang» degan yoki obunadan chiqqanlar.

1-noyabrdan keyin reklama SMS'ni faqat birinchi guruhga yuborish xavfsiz. Ikkinchi guruhdan rozilikni qaytadan oling (quyida qanday qilishni ko‘rsatamiz). Uchinchi guruhni reklama ro‘yxatidan butunlay olib tashlang.

Agar bazangiz CRMda bo‘lsa, «reklamaga rozilik: ha/yo‘q», «rozilik sanasi» va «rozilik manbai» degan maydonlar qo‘shing. Excel'da ham shunday ustunlar yetarli.

2-qadam: rozilikni to‘g‘ri yig‘ing

Qarorda rozilik yozma yoki elektron bo‘lishi kerakligi aytilgan. Amalda bu shunday ko‘rinishi mumkin:

• Sayt va lid-formada — alohida, oldindan belgilanmagan katakcha: «Aksiyalar haqida SMS olishga roziman». Formaning o‘zi rozilik emas, alohida belgi kerak.
• Kassada yoki qabulxonada — qog‘oz anketa yoki planshetda imzo bilan qisqa forma.
• Telegram bot orqali — bot oxirida «Aksiyalar haqida xabar yuboraylikmi?» degan savol va «Ha» tugmasi. Javob saqlanadi. Botni qanday qurish haqida — Telegram bot orqali arizalarni yig‘ish maqolasida.
• Shartnomada — umumiy matnga yashirilmagan, alohida band va alohida imzo.

Rozilik haqida dalil saqlang: qachon, qayerda va qanday matnga rozilik berilgan. Muammo chiqsa, aynan shu yozuv sizni himoya qiladi.

Yana bir muhim narsa — chiqish yo‘li. Har bir reklama SMS'da qisqa qilib «obunadan chiqish uchun STOP deb yozing» yoki raqam qoldiring va bunday so‘rovlarni darhol bajaring. Bu qarorda to‘g‘ridan-to‘g‘ri yozilmagan, lekin rozilikni qaytarib olish imkoniyati shaxsga doir ma’lumotlar bilan ishlashning asosiy qoidasi.

3-qadam: yuborish vaqtini qayta rejalang

18:00 dan 09:00 gacha reklama qo‘ng‘iroqlari va xabarlari taqiqlanadi. Demak, reklama uchun «oyna» — 09:00 dan 18:00 gacha.

Amaliy maslahatlar:

• SMS-xizmatdagi rejalashtirilgan yuborishlarni tekshiring. Ko‘pincha aksiyalar 19:00–20:00 ga qo‘yilgan bo‘ladi — ularni kunduzga ko‘chiring.
• Katta bazaga yuborish bir necha soat davom etishi mumkin. Shuning uchun yuborishni 17:00 da emas, ertalab yoki tushlikdan keyin boshlang.
• Kol-markaz ish grafigini o‘zgartiring: kechki soatlarni kiruvchi arizalarga javob berish va CRM bilan ishlashga bering.
• Kechki aksiyani (masalan, restoran uchun) bir kun oldin, kunduzi e’lon qiling.

4-qadam: SMS-provayderingizni tekshiring

Agar siz SMS'larni o‘zingiz emas, SMS-xizmat (agregator) orqali yuborsangiz, ular yangi talabga tayyor ekanini so‘rang. Qarorga ko‘ra, reklama SMS va qo‘ng‘iroqlarini tarqatish xizmatini ko‘rsatuvchi kompaniyalar axborot tizimini shaxsga doir ma’lumotlar bazalarining davlat reyestrida ro‘yxatdan o‘tkazgandan keyingina ishlay oladi.

Provayderga 3 ta savol:

1. Axborot tizimingiz davlat reyestrida ro‘yxatdan o‘tganmi?
2. 18:00–09:00 oralig‘ida reklama yuborishni avtomatik bloklaysizmi?
3. Obunadan chiqqanlar ro‘yxatini qanday saqlaysiz va yuborishdan oldin tekshirasizmi?

Javob noaniq bo‘lsa, 1-noyabrgacha boshqa provayderni ko‘rib chiqing.

5-qadam: SMS o‘rniga nimaga e’tibor berish kerak

Yangi qoidalar baza bilan ishlashni to‘xtatmaydi, lekin sifatini oshirishni talab qiladi. Rozilik bergan kichik baza ham rozilik bermagan katta bazadan foydaliroq: bu odamlar xabaringizni kutadi.

Bunga qo‘shimcha kanallar:

• Telegram kanal — mijoz o‘zi obuna bo‘ladi, demak qiziqish bor. Qanday o‘stirish haqida — Telegram kanalni noldan o‘stirish.
• Retargeting — saytga kirgan yoki Instagram'da yozgan odamlarga reklama ko‘rsatish. Bu SMS emas va baza raqamlarini talab qilmaydi.
• Takroriy sotuv tizimi — rozilik bergan mijozlarga vaqtida eslatma. Bu haqda takroriy sotuv va LTV maqolasida yozganmiz.

Biznes uchun chek-list (1-noyabrgacha)

• Bazani «rozilik bor / noma’lum / rad etgan» guruhlariga ajratdim
• CRM yoki Excel'ga rozilik sanasi va manbai ustunlarini qo‘shdim
• Formalar va botga alohida rozilik katakchasini qo‘ydim
• Rozilik matnini va dalil saqlash tartibini belgiladim
• Rejalashtirilgan SMS'larni 09:00–18:00 oralig‘iga ko‘chirdim
• Kol-markaz grafigini yangiladim
• SMS-provayderdan reyestr va vaqt cheklovi haqida so‘radim
• Xizmat xabarlarini reklamadan ajratdim

Savol-javob

Rozilik bermagan eski mijozlarga umuman yozib bo‘lmaydimi? Qaror reklama SMS'larini cheklaydi. Rozilik bermagan odamga aksiya yuborish 1-noyabrdan qoidabuzarlik hisoblanadi. Rozilik so‘rash uchun xabar yuborish qanday baholanishi qarorda yozilmagan, shuning uchun rozilikni yangi kontaktlarda — forma, kassa, bot orqali yig‘ish xavfsizroq.

Qaror Telegram va WhatsApp xabarlariga ham tegishlimi? Qaror matnida mobil aloqa va telekommunikatsiya tarmoqlari orqali SMS va qo‘ng‘iroqlar haqida gap boradi. Messenjerlar alohida aytilmagan. Lekin shaxsga doir ma’lumotlar to‘g‘risidagi qonunchilik hammaga amal qiladi, shuning uchun messenjerda ham ruxsatsiz ommaviy yozish yaxshi fikr emas.

Jarima qancha? Qarorda miqdor ko‘rsatilmagan. Unda talablarni buzish reklama va shaxsga doir ma’lumotlar to‘g‘risidagi qonunchilikni buzish deb hisoblanishi aytilgan. Aniq javobgarlik uchun yurist bilan maslahatlashing.

Buyurtma tasdiqlash yoki qabul eslatmasini kechqurun yuborsam bo‘ladimi? Taqiq reklama qo‘ng‘iroqlari va xabarlariga tegishli. Sof xizmat xabari reklama emas. Lekin unga aksiya qo‘shmang — aks holda u reklamaga aylanadi.

Qo‘ng‘iroq orqali sotuv uchun ham rozilik kerakmi? Qarorda rozilik talabi SMS reklama uchun aniq yozilgan, vaqt cheklovi esa qo‘ng‘iroqlarga ham tegishli. Ariza qoldirgan mijozga qo‘ng‘iroq — bu uning so‘roviga javob, sovuq qo‘ng‘iroq emas. Suhbat qanday qurilishini sotuv skripti maqolasida ko‘rib chiqqanmiz.

Xulosa

1-noyabrdan SMS reklama «hammaga va istalgan vaqtda» rejimidan «roziligi borlarga va kunduzi» rejimiga o‘tadi. Bu ko‘p bizneslar uchun noqulay, lekin foydali tomoni ham bor: rozilik bergan baza xabaringizni spam deb emas, kutilgan taklif deb qabul qiladi. Bir hafta ichida bazani tartibga soling, rozilik yig‘ishni formalar va botga qo‘shing, yuborish vaqtini o‘zgartiring.

Level Marketing'da reklama kampaniyalarini sozlashda arizalar va rozilik qayerda yig‘ilishini ham oldindan o‘ylaymiz, toki baza keyinchalik ham qonuniy ishlay olsin.

Shu mavzuda yana

• Yangi tadbirkorlarning marketingdagi 7 ta xatosi
• Marketing byudjetini qanday rejalash: daromaddan foiz va maqsaddan hisob
• Maqsadli auditoriya va mijoz portreti: qanday aniqlash