Reklama to‘g‘risidagi qonun: taqiqlar va jarimalar qisqacha

Reklama to‘g‘risidagi qonun faqat televizor va bilbordlar uchun emas: Instagram’dagi post, Telegram kanaldagi aksiya va blogerdagi reklama ham shu qonun ostida. Bu maqolada O‘zbekiston qonuni kichik biznesdan aniq nimani talab qilishini, tadbirkorlar eng ko‘p qiladigan 7 ta xatoni va jarimalar qancha ekanini oddiy tilda ko‘rib chiqamiz.

Bu maqola yuridik maslahat emas. Biz qonun matnini oddiy tilda tushuntiramiz. Murakkab holatda yurist bilan maslahatlashing.

Qaysi qonun va kim nazorat qiladi

Bugun amalda 2022-yil 7-iyundagi O‘RQ-776-son «Reklama to‘g‘risida»gi Qonun ishlaydi, u 2022-yil sentabridan kuchga kirgan va keyin bir necha marta o‘zgartirilgan (lex.uz). Qonunni buzishlarni Raqobatni rivojlantirish va iste’molchilar huquqlarini himoya qilish qo‘mitasi kuzatadi.

Nazorat qog‘ozda qolmayapti. Kun.uz yozishicha, qo‘mita 2026-yilning birinchi yarmida 13 500 dan ortiq reklamani tekshirgan va qariyb 6 000 tasida qonunbuzilish topgan (Kun.uz). Banklar, qurilish kompaniyalari va blogerlar jarimaga tortilgani haqidagi xabarlar ham shu yil chiqdi.

Qonun bo‘yicha reklama — bu tovar yoki xizmatga e’tibor jalb qilish va foyda olish uchun har qanday vosita orqali tarqatiladigan ma’lumot. Ya’ni sayt, ijtimoiy tarmoq, Telegram kanal yoki SMS — hammasi hisobga kiradi. Internetdagi reklama uchun qonunning 31-moddasi alohida aytadi: u 16-moddadagi umumiy talablarga mos bo‘lishi kerak.

Qonun qanday reklamani taqiqlaydi

Qonun «nomaqbul reklama»ni taqiqlaydi. Uning uch turi bor:

Bu yerda muhim so‘z — «chalg‘itishi mumkin». Ya’ni mijoz aldangani isbotlanishi shart emas: matn ikki xil tushunilsa yoki muhim shart yashirilsa, bu allaqachon xavf.

Tadbirkorlar eng ko‘p qiladigan 7 ta xato

1. «Eng yaxshi», «№1» — dalilsiz

Qiyosiy reklamaga ruxsat bor, lekin faqat reklama beruvchi solishtirishning faktik dalilini ko‘rsata olsa va bu raqibning obro‘siga putur yetkazmasa (16-modda). «Toshkentdagi eng arzon mebel» deb yozsangiz, so‘ralganda buni isbotlay olishingiz kerak. Bundan tashqari, 12-modda bo‘yicha reklama beruvchi so‘rov bo‘yicha reklama ma’lumotining ishonchliligini tasdiqlovchi hujjatlarni berishi shart.

Nima qilish kerak: «eng»ni olib tashlang yoki o‘lchanadigan faktga almashtiring: «12 oylik kafolat», «3 kunda yetkazib berish».

2. Narx dollarda

16-modda reklamada narxlarni (tariflarni) chet el valyutasida ko‘rsatishni to‘g‘ridan-to‘g‘ri taqiqlaydi. Bu xato ko‘pincha ko‘chmas mulk, avtomobil, mebel va texnika reklamasida uchraydi: «Kvartira — 45 000 $ dan» (shartli misol).

Nima qilish kerak: reklamada narxni so‘mda yozing. Agar narx kursga bog‘liq bo‘lsa, «narxni menejerdan aniqlang» deb yozish mumkin, lekin valyutadagi raqamni reklamaga qo‘ymang.

3. Muhim shart mayda harfda

Tovar, uni olish yoki ishlatish shartlari haqidagi muhim ma’lumotni yashirish yoki o‘qib bo‘lmaydigan qilib berish taqiqlangan, agar bu odamni chalg‘itsa (16-modda). Klassik misol: bannerda katta «0% to‘lov», pastda zo‘rg‘a ko‘rinadigan «*faqat 3 oyga, oldindan 50%». Muddatli to‘lov reklamasi uchun alohida talablar ham bor — ular haqida muddatli to‘lov reklamasi maqolasida yozganmiz.

Nima qilish kerak: asosiy shartni sarlavha bilan bir xil o‘lchamda yoki unga yaqin qilib yozing. Videoda — kamida bir necha soniya ekranda ushlab turing.

4. Birovning surati, ismi yoki musiqasi ruxsatsiz

Jismoniy shaxsning ismi yoki tasviridan uning roziligisiz foydalanish taqiqlanadi. Boshqa reklamadagi matn, tasvir, musiqa va ovozni aynan takrorlash ham mumkin emas, agar mualliflik huquqi to‘g‘risidagi qonunchilikda boshqacha qoida bo‘lmasa (16-modda).

Mijozning surati yoki uning fikri reklamada chiqsa — yozma rozilik oling. Mijozlar ma’lumotlari bilan ishlash qoidalari mijozlar bazasi va shaxsga doir ma’lumotlar maqolasida.

5. Aksiya va giveaway qoidasiz

Agar aksiyada qimmatbaho sovrinlar bo‘lsa yoki qatnashish uchun odam biror harakat qilishi kerak bo‘lsa (obuna, repost, xarid), qonunning 21-moddasi bo‘yicha aksiya boshlanishidan oldin uning shartlari e’lon qilinadi. E’londa bo‘lishi kerak:

• aksiya qoidalari va muddati;
• sovrinlar nomi, soni, ularni olish joyi va tartibi;
• reklama beruvchi va tashkilotchining nomi, manzili, telefon va elektron pochtasi.

Shartlar internetda e’lon qilingan bo‘lsa, ular aksiya tugaganidan keyin kamida olti oy ochiq turishi kerak. Yutish ehtimolini oshirib ko‘rsatadigan iboralar va sovrin fondisiz aksiya taqiqlanadi.

6. Reklama ekani belgilanmagan

18-modda: reklama qanday shaklda tarqatilmasin, uni reklama sifatida tanib olish mumkin bo‘lishi kerak. Qo‘mita blogerlarga ham reklama aniq belgilanishi kerakligini eslatgan. Blogerdagi reklamani qanday to‘g‘ri belgilash va natijani o‘lchash — blogerlar bilan reklama maqolasida.

7. Litsenziyasiz faoliyat yoki maxsus tovar reklamasi

Kerakli sertifikat, litsenziya yoki ruxsatnomasi bo‘lmagan tovar va xizmatni reklama qilish taqiqlanadi (16-modda). Litsenziya talab qilinadigan faoliyatni reklama qilsangiz, reklama tayyorlovchi va tarqatuvchi so‘rasa, hujjatni ko‘rsatishingiz kerak (12-modda). Dori vositalari, BFQ, energetik ichimliklar, alkogol, tamaki va moliyaviy xizmatlar uchun qonunda alohida moddalar bor (34–46-moddalar). Klinika, dorixona yoki muddatli to‘lov bilan ishlaydigan do‘kon bo‘lsangiz, ularni alohida o‘qib chiqing.

Jarimalar qancha

Qonunning 47-moddasi reklama sohasidagi yuridik shaxslar uchun moliyaviy sanksiyalarni belgilaydi:

Buxgalter.uz ma’lumotiga ko‘ra, 2026-yil 1-sentabrdan 1 BHM — 440 000 so‘m (Buxgalter.uz). Demak, oddiy chalg‘ituvchi reklama uchun jarima 30 mln so‘mdan oshadi. Jarima to‘lansa ham, qo‘mita ko‘rsatmasini bajarish majburiyati qoladi: masalan, aksilreklama — ya’ni noto‘g‘ri reklamani rad etuvchi e’lon berish. Kompaniya aybni tan olmasa, masala sudda hal qilinadi. Mansabdor shaxslar va jismoniy shaxslar uchun javobgarlik Ma’muriy javobgarlik to‘g‘risidagi kodeksda belgilangan.

Kim javob beradi: biznesmi, agentlikmi, kanalmi

49-modda javobgarlikni uchga bo‘ladi:

Amaliy xulosa: «buni dizayner yozgan» degan bahona ishlamaydi, agar narx, chegirma va shartlarni siz bergan bo‘lsangiz. Shuning uchun har bir reklamani chiqishdan oldin o‘zingiz ko‘rib chiqing.

Yana bir talab: reklama bo‘yicha shartnoma va materiallarni reklama oxirgi marta chiqqan kundan boshlab uch yil saqlash kerak (15-modda). Kreativlar, matnlar va bloger bilan kelishuvlarni bitta papkada yig‘ib boring.

Meta yoki Google’ning o‘z qoidalari — bu boshqa narsa. Qonunga mos reklama ham platforma siyosatiga to‘g‘ri kelmasa, rad etilishi mumkin; bu haqda reklama kabineti bloklanganda maqolasida yozganmiz.

Reklama tili

6-modda bo‘yicha O‘zbekistonda reklama davlat tilida tarqatiladi, boshqa tillarda esa tarjima sifatida takrorlanishi mumkin. Tarjima asosiy ma’noni buzmasligi kerak. Tashqi reklamada tarjima pastda, gorizontal joylashadi, umumiy maydonning 40 foizidan oshmaydi va harfi o‘zbekcha matndan kichik bo‘ladi. Istisno — faqat chet tillarida material joylaydigan veb-saytlar.

Ijtimoiy tarmoqlardagi postlar haqida qonunda alohida qoida yo‘q. Rus tilidagi auditoriya uchun reklama qilsangiz, o‘zbekcha matnni ham qo‘shish — eng xavfsiz yo‘l.

Chek-list: reklamani chiqarishdan oldin

1. Narx so‘mda yozilganmi?
2. «Eng», «№1», «faqat bizda» kabi so‘zlar uchun dalil bormi?
3. Chegirma va muddatli to‘lov shartlari asosiy matn bilan bir xil o‘qiladimi?
4. Suratdagi odamlardan yozma rozilik olinganmi?
5. Musiqa, surat va matn sizniki yoki litsenziyalimi?
6. Aksiya bo‘lsa, shartlari boshlanishdan oldin e’lon qilinganmi?
7. Blogerdagi post reklama deb belgilanganmi?
8. Faoliyat litsenziyasi va tovar sertifikati qo‘l ostidami?
9. O‘zbekcha matn bormi?
10. Kreativ va shartnoma arxiv papkasiga saqlandimi?

Savol-javob

Qonun Instagram va Telegram’dagi reklamaga ham tegishlimi? Ha. Qonun reklamani har qanday vosita orqali tarqatiladigan ma’lumot deb ta’riflaydi, internetdagi reklama uchun esa 31-modda alohida yozilgan.

Narxni so‘mda va yonida dollarda yozsam bo‘ladimi? 16-modda reklamada narxni chet el valyutasida ko‘rsatishni taqiqlaydi. Qonunda «yonida yozsa bo‘ladi» degan istisno yo‘q, shuning uchun faqat so‘m.

Agentlik xato qilgan bo‘lsa, kim jarima to‘laydi? Mazmun uchun reklama beruvchi javob beradi, agar xato tayyorlovchi yoki tarqatuvchi aybi bilan bo‘lgani isbotlanmasa (49-modda). Agentlik bilan shartnomada kim nimani tasdiqlashini yozib qo‘ying.

Repost uchun sovg‘a o‘ynash lotereyami? 21-modda bo‘yicha sovrin fondi qatnashchilarning to‘g‘ridan-to‘g‘ri pullari yoki chipta sotuvidan yig‘ilmasa va aksiya faqat reklama maqsadida bo‘lsa, bu lotereya hisoblanmaydi. Lekin shartlarni oldindan e’lon qilish shart.

Reklama materiallarini qancha saqlash kerak? Reklama oxirgi marta chiqqan kundan boshlab uch yil, nizo bo‘lsa — u hal bo‘lguncha (15-modda).

Xulosa

Qonundan qo‘rqish shart emas, lekin uni bilish kerak. Kichik biznes uchun asosiy qoidalar oddiy: narx so‘mda, shartlar ochiq, «eng» so‘zi uchun dalil, aksiya qoidasi oldindan, reklama ekani aniq. Har bir yangi kreativni yuqoridagi chek-list bo‘yicha 5 daqiqada tekshirish keyinroq jarima va obro‘ yo‘qotishdan arzon.

Level Marketing’da reklama kreativlarini ishga tushirishdan oldin shu ro‘yxat bo‘yicha tekshiramiz — narx, shartlar va belgilarni mijoz bilan birga kelishib olamiz.

Shu mavzuda yana

• SMS reklama yangi qoidalari: 1-noyabr 2026 dan biznes nima qiladi
• Mijozlar bazasi va shaxsga doir ma’lumotlar: tadbirkor uchun
• Yangi tadbirkorlarning marketingdagi 7 ta xatosi